Expertise schedule11 min

Actief grondwaterbeheer

Watergang met natuurvriendelijke oever en beplanting langs woningen in Maassluis. foto van diepte infiltratie in Maassluis

In het kort

Te hoge én te lage grondwaterstanden kunnen problemen veroorzaken voor woningen, funderingen, groen en openbare ruimte. Bij rioolvervanging, herinrichting en gebiedsontwikkeling kan die balans bovendien veranderen.

Gebiedsmanagers helpt u grip te krijgen op de grondwaterstand. We interpreteren beschikbare gegevens, bepalen welke grondwatersituatie wenselijk en haalbaar is en werken maatregelen uit om grondwater af te voeren, vast te houden, aan te vullen of gericht te sturen.

Deze expertise valt onder onze dienst Stedelijk water en riolering binnen het thema Water & Klimaat.

Wanneer heeft u advies over grondwaterbeheer nodig?

Advies over grondwaterbeheer is nodig wanneer de grondwaterstand invloed heeft op bebouwing, funderingen, bomen, groen, wegen of openbare ruimte. Ook bij rioolvervanging en herinrichting is het belangrijk om vooraf te onderzoeken hoe de grondwatersituatie kan veranderen.

Deze expertise geeft antwoord op vragen zoals:

  • Wat zeggen de beschikbare metingen over de grondwatersituatie?
  • Hoe verandert de grondwaterstand tussen natte en droge perioden?
  • Waar ontstaan risico’s voor woningen, funderingen, groen of openbare ruimte?
  • Welke invloed hebben rioolvervanging, herinrichting en veranderingen in groen of verharding?
  • Welke grondwatersituatie is wenselijk en haalbaar?
  • Is drainage nodig en doelmatig?
  • Kan grondwater tijdens droge perioden worden vastgehouden of aangevuld?
  • Welke maatregelen zijn nodig om de grondwaterstand beter te beheersen?
  • Hoe controleren we of de gekozen maatregelen werken?

Onze uitgangspunten

Eerst begrijpen, dan ingrijpen

We beginnen niet met een maatregel, maar met de werking van het grondwatersysteem. We bekijken hoe onder meer bodem, oppervlaktewater, riolering, neerslag en verdamping de grondwaterstand beïnvloeden.

Pas wanneer duidelijk is waardoor hoge of lage grondwaterstanden ontstaan, bepalen we welke maatregelen zinvol zijn. Drainage is daarom niet automatisch de oplossing.

Een passende bandbreedte

Eén ideale grondwaterstand voor een heel gebied bestaat meestal niet. Een lage grondwaterstand kan gunstig zijn voor de ontwatering, maar nadelig voor kwetsbare funderingen, zettingsgevoelige bodems en groen. Een hogere grondwaterstand kan juist gevolgen hebben voor kruipruimten, wegen en tuinen.

Daarom bepalen we een haalbare bandbreedte waarin de verschillende belangen zo goed mogelijk worden bediend.

Afvoeren én vasthouden

Grondwaterbeheer gaat niet alleen over het afvoeren van overtollig water. Tijdens droge perioden kan het juist nodig zijn om water langer vast te houden of aan te vullen. Een voorziening kan daarom worden ontworpen voor afvoer, aanvoer of beide.

Ontwerpen voor de praktijk

We beoordelen maatregelen op effect, ruimtebeslag, kosten, uitvoerbaarheid en beheer. Ook onderzoeken we de mogelijke gevolgen voor omliggende woningen, percelen en gebieden. Een maatregel mag het probleem niet verplaatsen.

Onze aanpak

We beginnen met de beschikbare gegevens en de kenmerken van het gebied. Daarna brengen we de huidige grondwatersituatie in beeld, bepalen we samen met de opdrachtgever waar het gebied naartoe moet en werken we passende maatregelen uit.

Beschikbare gegevens begrijpen

We verzamelen beschikbare grondwatermetingen en informatie over bodemopbouw, maaiveld, oppervlaktewaterpeilen, riolering, bebouwing, funderingen en groen.

We beoordelen of de informatie voldoende betrouwbaar en representatief is. Daarbij kijken we onder meer naar de meetperiode, de ligging van de meetpunten en verschillen tussen natte en droge perioden.

Wanneer informatie ontbreekt, adviseren we welk aanvullend onderzoek of meetprogramma nodig is. De fysieke metingen en het veldonderzoek worden uitgevoerd door een gespecialiseerde partij.

We onderzoeken hoe het grondwatersysteem functioneert en waardoor hoge of lage grondwaterstanden ontstaan. Daarbij gebruiken we beschikbare meetreeksen, gebiedsgegevens en de resultaten van specialistisch grondwateronderzoek.

We kijken naar de samenhang tussen neerslag, verdamping, bodemopbouw, oppervlaktewater, kwel, riolering en afstroming naar omliggende gebieden.

Wanneer specialistische grondwatermodellering nodig is, werken we samen met een gespecialiseerd bureau. Wij bepalen welke vragen en scenario’s voor het project relevant zijn en vertalen de uitkomsten naar bruikbare keuzes.

We brengen in beeld wat de grondwatersituatie betekent voor het gebied. Denk aan:

  • natte kruipruimten en onvoldoende ontwatering;
  • risico’s voor kwetsbare funderingen;
  • zetting en bodemdaling;
  • verdroging van bomen, groen en bodem;
  • schade of hinder in de openbare ruimte;
  • effecten op aangrenzende percelen en gebieden.

Samen met de opdrachtgever bepalen we welke grondwatersituatie wenselijk en haalbaar is. We leggen vast welke belangen beschermd moeten worden, welke risico’s acceptabel zijn en welke bandbreedtes of ontwateringseisen richting geven aan het ontwerp.

Deze uitgangspunten kunnen worden gebruikt bij een herinrichting of rioolvervanging en vormen vaak input voor een waterhuishoudkundig plan of rioleringsplan.

We bepalen welke toekomstige situaties onderzocht moeten worden. Bijvoorbeeld rioolvervanging, de aanleg van een infiltrerende of drainerende leiding, toevoeging van groen of aanpassing van het oppervlaktewatersysteem.

Wanneer specialistische modellering nodig is, laat een gespecialiseerd bureau deze scenario’s doorrekenen. Gebiedsmanagers beoordeelt de uitkomsten en vertaalt ze naar randvoorwaarden en maatregelen voor het ontwerp.

We vergelijken mogelijke maatregelen en beoordelen ze op effect, kosten, ruimte, uitvoerbaarheid en beheer. Vervolgens werken we de gekozen oplossing uit in ontwerpuitgangspunten of een technisch ontwerp.

Daarbij leggen we vast hoe de maatregel samenwerkt met riolering, oppervlaktewater, maaiveld en groen. Waar nodig adviseren we ook over monitoring, beheer en latere bijsturing.

Wat krijgt u?

U krijgt inzicht in de grondwatersituatie en een onderbouwd advies over de gewenste situatie en mogelijke maatregelen. Afhankelijk van de vraag en projectfase bestaat dit uit:

  • analyse en interpretatie van beschikbare grondwatermetingen;
  • inzicht in de ontwikkeling van grondwaterstanden tijdens natte en droge perioden;
  • een beschrijving van het grondwatersysteem en de belangrijkste invloeden;
  • analyse van risico’s voor bebouwing, funderingen, groen en openbare ruimte;
  • uitgangspunten of bandbreedtes voor ontwatering en grondwaterbeheer;
  • scenario’s voor rioolvervanging, herinrichting of andere veranderingen;
  • een vergelijking van mogelijke maatregelen op effect, kosten, uitvoering en beheer;
  • ontwerpuitgangspunten voor drainage, infiltrerende voorzieningen of actieve sturing;
  • advies over aanvullende monitoring, beheer en bijsturing;
  • randvoorwaarden voor een waterhuishoudkundig plan of rioleringsplan.

Daarmee weet u niet alleen wat de grondwaterstand doet, maar ook welke situatie u wilt bereiken en hoe u daarop kunt sturen.

Foto van een raingarden

Mogelijke maatregelen

De juiste maatregel hangt af van het grondwatersysteem, de risico’s en de gewenste situatie. We onderzoeken en ontwerpen onder meer:

  • drainage voor de afvoer van overtollig grondwater;
  • infiltrerende, drainerende of gecombineerde riolering;
  • peilgestuurde drainage;
  • aanvoer of aanvulling vanuit oppervlaktewater;
  • voorzieningen om water tijdens droge perioden langer vast te houden;
  • aanpassingen aan maaiveld, ontwatering of afvoerstructuren;
  • combinaties met rioolvervanging, waterberging en groen;
  • actief of dynamisch grondwaterbeheer;
  • monitoring en bijsturing na uitvoering.

Wanneer de maatregel ook gericht is op het opvangen en verwerken van hemelwater, combineren we grondwaterbeheer met onze expertise waterberging en infiltratie.

Drainage kan, afhankelijk van het ontwerp, worden gebruikt om grondwater af te voeren en om de grondwatersituatie stabieler te houden. Bij het ontwerp spelen onder meer maaiveld, oppervlaktewaterpeil, vloerpeilen, funderingstype, bodemopbouw, grondwaterstanden, ontwateringseisen en riolering een rol.

Voor wie wij werken?

We adviseren gemeenten, ontwikkelaars en andere gebiedspartijen bij rioolvervanging, herinrichting, gebiedsontwikkeling en grondwaterproblemen in bestaande wijken.

De vraag kan gaan over natte kruipruimten, kwetsbare funderingen, verdroging van groen, ontwatering of de gevolgen van een nieuw rioolstelsel. We kunnen ook eerder aansluiten om randvoorwaarden voor grondwaterbeheer vast te leggen voordat het ontwerp wordt uitgewerkt.

Daarbij werken we samen met beheerders, civieltechnisch ontwerpers, rioleurs, groenbeheerders, funderingsspecialisten, bodemadviseurs, waterschappen en gespecialiseerde bureaus voor metingen, veldonderzoek en grondwatermodellering.

Uitgelicht: actief grondwaterbeheer Leidschendam-Noord

Bij de herinrichting en rioolvervanging in Leidschendam-Noord onderzoekt de gemeente hoe de grondwatersituatie beter kan worden beheerst. Daarbij spelen verschillende belangen, waaronder woningen en funderingen, tuinen, groen, openbare ruimte en de werking van het nieuwe rioolstelsel.

Bureau Grondwater stelt hiervoor een geohydrologisch model op en rekent verschillende toekomstige situaties door. Gebiedsmanagers gebruikt de uitkomsten om samen met de gemeente de gewenste grondwatersituatie te bepalen en mogelijke maatregelen te beoordelen. Het beschikbare projectmateriaal beschrijft modellering op basis van bodem, grondwater en oppervlaktewater, kalibratie op beschikbare grondwatermetingen en het doorrekenen van de toekomstige situatie na rioolvervanging.

We vertalen de resultaten naar randvoorwaarden en maatregelen voor de herinrichting. Daarbij kijken we naar het vasthouden, aanvullen, afvoeren en sturen van grondwater en naar de gevolgen voor het rioolontwerp, groen, beheer en omliggende percelen.

Zo wordt specialistisch grondwateronderzoek vertaald naar keuzes die kunnen worden toegepast in het ontwerp en beheer van de wijk.

Veelgestelde vragen

Wat zegt een grondwatermeting over een gebied?

Een grondwatermeting laat de grondwaterstand op één locatie en één moment zien. Een meetreeks maakt duidelijk hoe de grondwaterstand in de tijd verandert.

Voor een goede interpretatie kijken we ook naar neerslag, verdamping, bodemopbouw, maaiveld, oppervlaktewater en de ligging van het meetpunt. Eén losse meting is meestal onvoldoende om conclusies voor een heel gebied te trekken.

Nee. We plaatsen zelf geen peilbuizen en voeren geen veldmetingen uit. We analyseren beschikbare gegevens en bepalen welke aanvullende informatie nodig is.

Wanneer nieuwe metingen nodig zijn, helpen we de onderzoeksvraag en informatiebehoefte vast te leggen. De uitvoering wordt verzorgd door een gespecialiseerde partij.

Een grondwatermodel kan nodig zijn wanneer de grondwatersituatie sterk varieert, meerdere factoren elkaar beïnvloeden of toekomstige situaties met elkaar moeten worden vergeleken.

Met een model kunnen bijvoorbeeld de mogelijke gevolgen van rioolvervanging, drainage, infiltratie, extra groen of wijzigingen in het oppervlaktewatersysteem worden onderzocht. De specialistische modellering laten we uitvoeren door een gespecialiseerd bureau. Wij vertalen de uitkomsten naar uitgangspunten en maatregelen voor het gebied.

Drainage kan passend zijn wanneer structureel hoge grondwaterstanden leiden tot onvoldoende ontwatering of overlast. Eerst moet duidelijk zijn waardoor de hoge grondwaterstand ontstaat en waar het afgevoerde water naartoe kan.

Ook de mogelijke gevolgen voor funderingen, groen, bodem en omliggende percelen moeten worden beoordeeld. Daarom adviseren we drainage niet zonder analyse van de grondwatersituatie.

Sommige systemen kunnen worden ingericht om grondwater niet alleen af te voeren, maar ook aan te vullen of stabieler te houden, zoals een DIT-riool (drainage-infiltratie-transport-riool). Dit hangt af van de bodem, het oppervlaktewater, de inrichting en de gekozen wijze van sturing.

De mogelijkheden moeten per gebied worden onderzocht. In interne ontwerpuitgangspunten wordt drainage daarom beschouwd als mogelijke voorziening voor afvoer én aanvoer van water.

Bij actief grondwaterbeheer wordt vooraf bepaald welke grondwatersituatie wenselijk is en met welke voorzieningen daarop kan worden gestuurd.

Dat kan bijvoorbeeld met drainage, infiltrerende leidingen, aanvulling vanuit oppervlaktewater of een combinatie van maatregelen. Monitoring maakt zichtbaar of de voorzieningen volgens de gekozen uitgangspunten functioneren.

Dat hangt af van het bestaande riool en het nieuwe ontwerp. Een oud riool kan onbedoeld grondwater afvoeren of juist water verliezen. Door vervanging kan de grondwatersituatie veranderen.

Daarom onderzoeken we vooraf welke risico’s spelen en welke toekomstige situaties moeten worden beoordeeld.

Ja. De beschikbaarheid van grondwater beïnvloedt bomen en ander groen, vooral tijdens droge perioden. Omgekeerd hebben extra groen, infiltratie en veranderingen in verharding invloed op grondwateraanvulling en verdamping.

Daarom nemen we groen, droogte, waterberging, infiltratie en de inrichting van de openbare ruimte mee bij het beoordelen van maatregelen.

Bespreek uw grondwateropgave

Wilt u weten wat grondwatergegevens betekenen, welke situatie wenselijk is en hoe u daarop kunt sturen? Bespreek met Maarten welke analyses, onderzoeken en maatregelen nodig zijn voor uw gebied.

Maarten de Hoog
Projectleider & Adviseur Water en Klimaat
06 23 93 93 19
maarten.de.hoog@gebiedsmanagers.nl

Deel deze pagina
Onze expert
Maarten de Hoog
Projectleider | Adviseur

Bekijk onze projecten

Project

Gemeente Kaag en Braassem zet onderhoud buitenruimte slim en duurzaam in de markt

Duurzaamheid
Project

Gebiedsmanagers begeleidt Zwaluwhof van eerste schets tot laatste boom

Water & Klimaat
Project

Zuydpolder Barendrecht: zes woonerven midden in de natuur

Water & Klimaat
Project

Hellouw werkt aan de toekomst van haar dorp

Water & Klimaat