Expertise schedule11 min

Klimaatadaptief ontwerpen

Mensen in gesprek over ontwerp Foto van groen looppad

In het kort

Klimaatadaptief ontwerpen brengt water, hitte, droogte, bodemdaling en groen samen in de inrichting van een gebied. Dat vraagt om slimme keuzes, omdat deze opgaven vaak dezelfde ruimte boven en onder de grond nodig hebben.

Gebiedsmanagers brengt de geldende kaders en de opgave in beeld, vergelijkt mogelijke maatregelen en vertaalt deze naar een haalbaar ontwerp. Daarbij beoordelen we oplossingen op effect, ruimtebeslag, kosten, uitvoerbaarheid en beheer.

Deze expertise valt onder onze dienst Klimaatadaptatie binnen het thema Water & Klimaat.

Wanneer heeft u klimaatadaptief ontwerp nodig?

Klimaatadaptief ontwerp is nodig wanneer eisen voor water, hitte, droogte, bodemdaling en groen moeten worden verwerkt in een gebiedsontwikkeling of herinrichting. Door deze opgaven vroeg mee te nemen, blijft er ruimte om ze onderdeel te maken van het ontwerp.

Deze expertise geeft antwoord op vragen zoals:

  • Welke klimaat- en watereisen gelden op deze locatie?
  • Hoeveel ruimte is nodig voor waterberging, groen en schaduw?
  • Hoe beperken we hitte, droogte en bodemdaling?
  • Welke maatregelen kunnen meerdere functies combineren?
  • Past de klimaatopgave binnen het stedenbouwkundig plan en de grondexploitatie?
  • Voldoet een bestaand ontwerp aan de geldende kaders?
  • Hoe vertalen we klimaatambities naar concrete en toetsbare ontwerpuitgangspunten?
  • Hoe zorgen we dat maatregelen uitvoerbaar en beheerbaar blijven?

Meerdere opgaven, dezelfde ruimte

Klimaatadaptief ontwerpen is meestal niet ingewikkeld omdat de mogelijke maatregelen onbekend zijn. De moeilijkheid zit in de beschikbare ruimte. Waterberging, bomen, groen, kabels, leidingen, riolering, parkeren, toegankelijkheid en verblijf vragen vaak om dezelfde vierkante meters.

Water snel afvoeren helpt bij een piekbui, maar kan nadelig zijn tijdens een droge zomer. Bomen geven schaduw en verkoeling, maar vragen ondergronds ruimte voor wortels. Een verlaagde groenzone kan hemelwater bergen en tegelijk ruimte bieden voor verblijf, mits hoogteverschillen, randen en afvoer goed worden ontworpen.

Daarom ontwerpen we de verschillende opgaven in samenhang. We zoeken maatregelen die meerdere doelen dienen en maken zichtbaar waar ambities botsen en een bewuste keuze nodig is. Zo voorkomen we dat belangrijke maatregelen in een latere fase alsnog vervallen of worden versoberd.

Welke eisen gelden?

De Landelijke maatlat voor een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving is niet rechtstreeks wettelijk bindend. Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen onderdelen ervan wel verwerken in beleid, regels, tendervoorwaarden, gronduitgifte of afspraken met ontwikkelaars.

Welke eisen daadwerkelijk gelden, verschilt daarom per locatie en project. Ze kunnen verspreid staan over het omgevingsplan, de waterschapsverordening, lokaal klimaatbeleid, regionale afspraken, tendervoorwaarden en projectspecifieke overeenkomsten.

We brengen deze kaders vroeg in beeld en vertalen ze naar een concrete opgave voor water, hitte, droogte, bodemdaling en groen. Zo weet het ontwerpteam welke uitgangspunten en hoeveel ruimte nodig zijn voordat verkaveling, profielen en bouwpeilen vastliggen.

Onze aanpak

We beginnen bij uw locatie, de informatie die er is en de kaders die gelden. Daarna berekenen we de opgave, vergelijken we maatregelen en vertalen we de gekozen oplossingen naar één samenhangend ontwerp. U ziet bij elke stap welke keuze voorligt en wat die kost aan ruimte en geld.

 

De kaders bepalen

We onderzoeken welke klimaat- en watereisen op de locatie van toepassing zijn. Ook brengen we gemeentelijke ambities, gebiedskenmerken en afspraken met provincie, waterschap en andere betrokken partijen in beeld.

We maken onderscheid tussen wettelijke regels, beleidsuitgangspunten en projectspecifieke afspraken. Zo is duidelijk waaraan het plan moet voldoen en waar nog keuzes mogelijk zijn.

U weet daarna precies waaraan uw plan moet voldoen, en waar u nog keuzevrijheid hebt.

 

We bepalen welke klimaatopgaven voor de locatie relevant zijn. Denk aan waterberging, afvoer bij extreme neerslag, schaduw, groen, droogte, grondwater en bodemdaling.

Daarbij maken we de opgave zo concreet mogelijk. Hoeveel water moet worden verwerkt? Welke plekken vragen extra schaduw? Welke functies zijn kwetsbaar? En hoeveel ruimte is boven en onder de grond beschikbaar?

U hebt de opgave in getallen: hoeveel water, hoeveel schaduw, hoeveel ruimte.

 

We vergelijken mogelijke maatregelen op effect, ruimtebeslag, kosten, uitvoerbaarheid en beheer. Daarbij zoeken we naar oplossingen die meerdere doelen combineren.

Een boomstructuur kan bijvoorbeeld schaduw geven, verdamping stimuleren en bijdragen aan biodiversiteit. Een verlaagde groenzone kan water bergen en tegelijk een aantrekkelijke verblijfsruimte vormen. Waar functies niet goed te combineren zijn, maken we de benodigde keuze inzichtelijk.

U ziet waar opgaven te combineren zijn, en waar u een keuze moet maken die niet alles oplost.

 

We vertalen de gekozen maatregelen naar een samenhangend ontwerp. Daarbij stemmen we maaiveld, groen, water, verkeer, kabels en leidingen en het gebruik van de openbare ruimte op elkaar af.

We toetsen tussentijds of het ontwerp aan de vastgestelde uitgangspunten voldoet. Waar nodig werken we meerdere varianten uit en maken we zichtbaar wat iedere keuze betekent voor effect, ruimte en kosten.

U weet tussentijds of het plan de toets nog haalt, in plaats van pas bij de aanvraag.

 

We leggen het ontwerp, de berekeningen en de gemaakte keuzes vast in tekeningen, een ontwerpnota, toetsingsrapport of programma van eisen.

Zo blijven de klimaatuitgangspunten herkenbaar tijdens de verdere technische uitwerking, besluitvorming en uitvoering.

Uw klimaatuitgangspunten blijven daarmee herkenbaar tijdens de technische uitwerking, de besluitvorming en de uitvoering.

 

Foto van een raingarden

Wat ontwerpen en toetsen we?

Welke onderdelen aan de orde komen, hangt af van de locatie en de fase van het plan. We kunnen onder meer verzorgen:

  • toetsing van plannen en ontwerpen aan de geldende klimaat- en watereisen;
  • de benodigde ruimte voor waterberging en veilige afvoer bij extreme neerslag;
  • hittebestendige inrichting met voldoende schaduw, groen en passende materialen;
  • groenblauwe structuren die water verwerken, verkoeling geven en natuur versterken;
  • maatregelen tegen droogte, grondwateroverlast en bodemdaling;
  • grondwaterstanden, drooglegging en de gevolgen voor bouwpeilen en funderingen;
  • veilige afvoerroutes voor situaties waarin voorzieningen volledig gevuld zijn;
  • berekeningen, tekeningen en ontwerpnota’s;
  • uitvoerbaarheid en beheerbaarheid op de lange termijn.

Het dimensioneren van voorzieningen zoals berging, infiltratie en wadi’s verzorgen we binnen onze expertise waterberging en infiltratie. Gaat het om het volledige watersysteem van een gebied, dan is een waterhuishoudkundig plan het vertrekpunt. Wanneer hoge of lage grondwaterstanden bepalend zijn voor het ontwerp, verdiepen we de opgave met actief grondwaterbeheer.

Groene waterberging met bomen en beplanting langs woningen in een klimaatadaptief ingerichte woonwijk.

Wat krijgt u?

U krijgt een onderbouwd klimaatadaptief ontwerp of een toets van een bestaand plan. Afhankelijk van de vraag en projectfase bestaat dit uit:

  • een klimaatadaptief ontwerp, uitgewerkt in tekeningen en een ontwerpnota;
  • een toets aan de geldende klimaat- en watereisen;
  • berekeningen van de relevante opgaven en het bijbehorende ruimtebeslag;
  • maatregelvarianten met inzicht in effect, ruimtebeslag, kosten en beheer;
  • een klimaatadaptief programma van eisen of concrete ontwerpuitgangspunten;
  • onderbouwing voor afstemming met gemeente en waterschap;
  • waar nodig een klimaatparagraaf of wateronderbouwing voor de planprocedure;
  • advies over de borging van klimaatmaatregelen in afspraken en vervolgfases.

Daarmee kan de klimaatopgave worden meegenomen in het ontwerp, de planning en de grondexploitatie, in plaats van pas zichtbaar te worden wanneer belangrijke keuzes al zijn gemaakt.

Voor wie werken wij?

We werken voor gemeenten, ontwikkelaars en bouwers die klimaatadaptatie concreet willen verwerken in een gebiedsontwikkeling, herinrichting of bestaand ontwerp.

Voor ontwikkelaars en bouwers brengen we vroeg in beeld welke eisen gelden, hoeveel ruimte de klimaatopgave vraagt en welke maatregelen binnen het plan haalbaar zijn. Voor gemeenten vertalen we klimaatbeleid en lokale kaders naar toetsbare ontwerpuitgangspunten en concrete inrichtingsmaatregelen.

Daarbij werken we samen met stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, civieltechnisch ontwerpers, ecologen, beheerders, waterschappen en andere inhoudelijke specialisten.

Veelgestelde vragen

Wat is klimaatadaptief ontwerpen?

Klimaatadaptief ontwerpen betekent dat de gevolgen van extreme neerslag, hitte, droogte, bodemdaling en overstroming worden meegenomen in de inrichting van een gebied.

De maatregelen worden niet als losse toevoegingen achteraf ingepast. Ze maken vanaf het begin onderdeel uit van de verkaveling, profielen, groenstructuur, waterstructuur en inrichting van de openbare ruimte.

Bij voorkeur voordat de verkaveling, profielen, bouwpeilen en inrichting vastliggen. Dan is er nog ruimte om waterberging, groen, bomen, schaduw en veilige afvoerroutes logisch in het plan op te nemen.

Ook in een latere fase kan een ontwerp worden aangepast of getoetst. De ontwerpvrijheid is dan meestal kleiner en maatregelen kunnen meer gevolgen hebben voor ruimte, planning en kosten.

Dat verschilt per locatie. Eisen kunnen voortkomen uit het omgevingsplan, de waterschapsverordening, provinciaal en gemeentelijk beleid, regionale afspraken, tendervoorwaarden en overeenkomsten met ontwikkelaars.

We brengen vooraf in beeld welke kaders op het project van toepassing zijn en vertalen deze naar concrete ontwerpuitgangspunten.

De Landelijke maatlat voor een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving is niet rechtstreeks wettelijk bindend. Onderdelen kunnen wel worden verwerkt in lokaal beleid, regels, gronduitgifte, tendervoorwaarden en afspraken met ontwikkelaars.

Daarom moet per project worden onderzocht welke eisen daadwerkelijk gelden en hoe deze zijn vastgelegd.

Dat hangt af van de wateropgave, de gewenste hoeveelheid groen en schaduw, de bodem, grondwaterstanden, beschikbare afvoermogelijkheden en de inrichting van het gebied.

We berekenen de relevante opgaven en maken het ruimtebeslag zichtbaar. Vervolgens onderzoeken we welke maatregelen kunnen worden gecombineerd en waar een ruimtelijke keuze nodig is.

Ja. We kunnen een stedenbouwkundig plan, inrichtingsplan of ontwerp toetsen aan de geldende klimaat- en watereisen.

We maken inzichtelijk welke onderdelen voldoen, waar risico’s of tekorten blijven bestaan en welke aanpassingen mogelijk zijn. Daarbij kijken we naar effect, ruimtebeslag, uitvoerbaarheid, kosten en beheer.

Een waterhuishoudkundig plan beschrijft hoe hemelwater, grondwater, oppervlaktewater, afvalwater en maaiveld binnen een ontwikkeling samen functioneren.

Klimaatadaptief ontwerpen is breder en vertaalt ook hitte, droogte, bodemdaling, groen, biodiversiteit en gebruik naar de inrichting. Beide expertises kunnen binnen één project worden gecombineerd.

Ja. Groen kan bijdragen aan waterberging, infiltratie, schaduw, verkoeling en biodiversiteit. Een wadi, raingarden, boomstructuur of verdiept groenvak kan daardoor meerdere functies vervullen.

Bij het ontwerp wegen we de klimaateffecten af tegen gebruik, veiligheid, groeiplaats, beheer en de beschikbare ruimte boven en onder de grond.

 

Bespreek uw ontwerpopgave

Wilt u weten welke klimaateisen op uw locatie gelden en hoe u die in het ontwerp verwerkt? Bespreek met Maarten welke opgaven, berekeningen en ontwerpstappen nodig zijn.

Maarten de Hoog
Projectleider & Adviseur Water en Klimaat
06 23 93 93 19
maarten.de.hoog@gebiedsmanagers.nl

Deel deze pagina
Onze expert
Maarten de Hoog
Projectleider | Adviseur

Bekijk onze projecten

Project

Gemeente Kaag en Braassem zet onderhoud buitenruimte slim en duurzaam in de markt

Duurzaamheid
Project

Gebiedsmanagers begeleidt Zwaluwhof van eerste schets tot laatste boom

Water & Klimaat
Project

Zuydpolder Barendrecht: zes woonerven midden in de natuur

Water & Klimaat
Project

Hellouw werkt aan de toekomst van haar dorp

Water & Klimaat